'Κοινωνιολογία 2020 (ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ)

Κοινωνιολογία Γ’ Λυκείου

Προσανατολισμός Ανθρωπιστικών Σπουδών.

Συγγραφέας: Θανάσης Πάνου

Μάθημα: Κοινωνιολογία.

  ‘”Γενικός σκοπός του μαθήματος είναι η αξιοποίηση της κοινωνιολογικής σκέψης και των κοινωνιολογικών εργαλείων για τη βαθύτερη κατανόηση της δυναμικής της κοινωνίας, την ανάπτυξη της αυτογνωσίας και της κοινωνικής συνείδησης, με απώτερο στόχο τη δημιουργική ένταξη και παρέμβαση σε ένα πολυπολιτισμικό και συνεχώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό περιβάλλον”.

Το βιβλίο αποτελεί βοήθημα του μαθήματος της Κοινωνιολογίας Γ΄ λυκείου. 

Περιλαμβάνει παραδόσεις με ιδιαίτερη έμφαση στις Λέξεις–κλειδιά  στις εννοιολογικές διευκρινίσεις Κριτήρια Αξιολόγησης για κάθε ενότητα καθώς και τις απαντήσεις τους.  

  Τρόπος εργασίας:

Για να αξιοποιηθεί το βοήθημα αυτό πρέπει να πραγματοποιούνται πολλές και σε τακτά διαστήματα επαναλήψεις για την εκμάθηση και εμπέδωση των θεωριών και εννοιών. Μπορεί να αφιερώνεται λίγος σχετικά χρόνος αλλά με μεγάλη συχνότητα, ώστε να διατηρηθούν ζωντανά στη μνήμη οι θέσεις και οι έννοιες που είναι υπογραμμισμένες. Το μεγάλο λάθος είναι: «το άλλο Σαββατοκύριακο θα βγάλω το δεύτερο κεφάλαιο» Αυτή η τακτική θα οδηγήσει στον χειρότερο και απευκταίο τρόπο “εκμάθησης”, την παπαγαλία.

Τα θέματα των ανθρωπιστικών επιστημών απαιτούν κριτική σκέψη και έτσι οι νέες έννοιες δεν ευνοούν την αποστήθιση.

Στο βοήθημα αυτό δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στις λέξεις–κλειδιά και στις εννοιολογικές διευκρινίσεις που βοηθούν στην κατανόηση. Οι λέξεις και οι φράσεις που είναι υπογραμμισμένες είναι αυτές που αποτελούν τις απαντήσεις στις ερωτήσεις Σωστού-Λάθους καθώς και στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχουν διαγωνίσματα και ερωτήσεις με ποικίλες διατυπώσεις πάνω στα σημεία της ύλης που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Θα πρέπει να εξετάζονται με προσοχή, ανατρέχοντας και στο σχολικό βιβλίο για να εντοπιστούν.

Αν δοθεί προσοχή σε αυτά τα σημεία, με την αντίστοιχη συνέπεια, οργάνωση και μεθοδικότητα, θα επιτευχτεί ο βασικός στόχος για τη βαθύτερη κατανόηση της δυναμικής της κοινωνίας και για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και αυτογνωσίας, απαραίτητων δηλαδή “κλειδιών” για τις εξετάσεις.

Καλή επιτυχία

Θανάσης Πάνου

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΙΑ.

Στην γενικότερη κατηγορία των πνευματικών επιστημών ανήκουν και οι κοινωνικές επιστήμες. Η κατ΄εξοχή κοινωνική επιστήμη είναι η κοινωνιολογία. (Σύζευξη μιας Λατινικής και μιας Ελληνικής λέξης: SOCIUS και ΛΟΓΟΣ-Comte)

Η κοινωνιολογία έχει πρωταρχικό αντικείμενο της έρευνας και της μελέτης της, την κοινωνική πραγματικότητα, τους σχηματισμούς “κοινωνικής ζωής” αυτούς καθαυτούς και όχι σε συνάρτηση με συγκεκριμένα-κάθε φορά προϊόντα τους- όπως είναι οι θεσμοί, η γλώσσα, η καλλιτεχνική δημιουργία κ.λ.π.

Η κοινωνιολογία άρχισε να εμφανίζεται ως κλάδος χωριστής θεωρίας όταν τα αντικείμενα της έρευνάς της, δηλαδή οι σχηματισμοί της κοινωνικής πραγματικότητας και ο κοινωνικός δυναμισμός που εμπεριέχουν εκδηλώθηκαν μέσα στην ιστορική πορεία της Ευρώπης τον καιρό της Γαλλικής επανάστασης και υστερότερα, όχι πια με την στατική τους μορφή αλλά μετατρέποντας ξαφνικά, τις αργές αλλοτινά εξελίξεις τους, σε ραγδαίες ανατροπές μαρτυρώντας έτσι, με αδρές γραμμές την δύναμη που περικλείουν και την βαρύνουσα σημασία τους μέσα στην πολιτική ζωή της Ευρώπης. Πέρα από την Γαλλική επανάσταση, ένας άλλος παράγοντας επέδρασε ουσιαστικά και βοήθησε στη τελική διαμόρφωση της κοινωνιολογίας ως χωριστής επιστήμης, Ο παράγοντας αυτός είναι η Βιομηχανική επανάσταση οποία είχε καταλυτική επίδραση στις κοινωνικές δομές της Ευρώπης του 19ου αιώνα.

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Αντικείμενα της κοινωνιολογίας είναι:
α. Η κοινωνική συμβίωση
β. Η κοινωνικότητα
γ. Οι κοινωνικές ομάδες
δ. Η κοινωβνική σχέση
ε. Τα κοινωνικά γεγονότα
στ. Η κοινωνική δυναμική...κλπ…

ΠΗΓΈΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΊΑΣ

Μελετώντας η κοινωνιολογία την μορφή, την σύσταση, την δυναμική της κοινωνίας και τους κοινωνικούς νόμους, είναι συνάμα επιστήμη ιστορική, περιγραφική, φυσική και ψυχική. Στηρίζεται έτσι, στην βιολογία, την ψυχολογία, την Εθνογραφία, τις ηθικές επιστήμες, την φιλοσοφία της ιστορίας, την πολιτική ιστορία κλπ

ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Οι σπουδαιότεροι πρόοδοι που έγιναν στον τομέα της έρευνας των κοινωνικών φαινομένων, είδα το φως σε περιόδους κρίσης, ή με την ευκαιρία μιας κρίσης, σε στιγμές δηλαδή που τα γεγονότα ξεπερνούν τα συνηθισμένα πλαίσια και τις παραδοσιακές λύσεις. Σε ένα σταθερό και ενιαίο κράτος η προσοχή μας δεν διεγείρεται. Αντίθετα όμως, οι απρόβλεπτες καταστάσεις επιβάλλουν προσπάθεια σκέψης, εφευρετικότητας και προσαρμογής.

Η κοινωνιολογία είναι η μόνη επιστήμη που από την εμφάνισή της ακολούθησε την μελέτη ενός φαινομένου που αέναα μεταβάλλεται και κάθε σταθμός της συνδέεται με μια κοινωνική αναστάτωση.

Δεν αρκεί όμως το ξέσπασμα μιας κρίσης για να προκληθεί αυτόματα πρόοδος. Προϋπόθεση της κοινωνικής σκέψης είναι η ύπαρξη καλλιεργημένων ομάδων, ενός πνευματικού περιβάλλοντος το οποίο προσπαθεί να αναλύσει και να εμβαθύνει στα άμεσα δεδομένα, πέρα από αυτό, μια ελευθερία χωρίς την οποία υπόκειται σε ένα κομφορμισμό υποχρεωτικό, που δεν επιτρέπει να διατυπωθεί καμιά κριτική.

Οι προϋποθέσεις αυτές βρέθηκαν για πρώτη φορά στην Αρχαία Ελλάδα όπου οι μεγάλες φιλοσοφικές σχολές, οι σοφιστές, Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης κ.α ακμάσανε στην ανήσυχη περίοδο, το κέντρο της οποίας ήταν ο Πελοποννησιακός πόλεμος.

Οι πρώτοι Έλληνες φιλόσοφοι που ασχολήθηκαν με κοινωνικά φαινόμενα είναι οι Σοφιστές, των οποίων το έργο γνωρίζουμε κύρια από τους αντιπάλους τους.

Από τον Πρωταγόρα του Πλάτωνα, μέχρι τον Αριστοφάνη στις Νεφέλες, όλοι δεν τους αναφέρουν παρά μόνο για να τους κατηγορήσουν η να τους χλευάσουν.

Αλλά όποιες και αν είναι οι σκέψεις που τους αποδίδουν, δεν μένει καμιά αμφιβολία ότι οι σοφιστές είναι οι πρώτοι που εγκαινιάσανε, στον κοινωνικό τομέα, την ουσία της επιστημονικής μεθόδου δηλαδή την παρατήρηση, την σύγκριση και την κριτική. Οι σοφιστές δυσπιστούσαν στις συνηθισμένες εξηγήσεις και τους μύθους-τα είδωλα του λαού. (Idola Tribus). Καταγγέλλουν τις αρχαϊκές επιβιώσεις, οι οποίες υπήρχαν στους Αθηναϊκούς θεσμούς παρά την τεράστια εμπορική και πνευματική ανάπτυξη της Αθήνας. Αναζητούν φυσικό δίκαιο που να θεμελιώνεται στο σεβασμό της ανθρώπινης προσωπικότητας. Για πρώτη φορά στην ιστορία της σκέψης, βλέπει κανείς να συζητούν με ελεύθεροι οικειότητα, η οποία υπήρξε του γνώρισμα του Ελληνικού πνεύματος. Οι κριτικές των Σοφιστών προκάλεσαν την προσοχή των ερευνητών και την κατεύθυναν στα κοινωνικά φαινόμενα.

ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Από το πλήθος των ορισμών της κοινωνιολογίας ξεχωρίζουμε ορισμένους: Κοινωνιολογία είναι η επιστήμη που εξετάζει τον κοινωνικό βίο των ανθρώπων και τα φαινόμενα που πηγάζουν από αυτόν.

Κοινωνιολογία είναι η επιστήμη που ερευνά τα κοινωνικά φαινόμενα και τους νόμους που τα διέπουν.

Κατά τον Aug. Comte, κοινωνιολογία είναι η μελέτη της σύστασης της κοινωνίας και των λειτουργιών της.

Κατά τον Durkheim, κοινωνιολογία είναι η επιστήμη που μελετά τις ομαδικές παραστάσεις.

Κοινωνιολογία είναι η επιστήμη που μελετά, ως κοινωνικά φαινόμενα, την κοινωνική συμπεριφορά και την κοινωνική δράση» (Λεξικό Κοινωνικών Επιστημών UNESCO, Αθήνα 1972)

Επιστήμη μελέτης κοινωνικών φαινομένων της κοινωνικής συμπεριφοράς (τρόπος επικοινωνίας μας με τους άλλους, π.χ. σε γιορτή χρόνια πολλά) και της κοινωνικής δράσης (γνώση και εφαρμογή–αποδοχή & ενεργοποίηση- κοινωνικών ρόλων π.χ. ρόλος φοιτητή, αδελφού, παιδιού, πολίτη, φίλου, ψηφοφόρου, συμφοιτητή ).

Η Κοινωνιολογία είναι η επιστήμη που εξετάζει τη συμπεριφορά και τη δράση του ανθρώπου σε μια δεδομένη στιγμή χρόνου και τόπου. Πρόκειται περί μιας επιστημολογικής μεθόδου που προσπαθεί να ερμηνεύσει αναλυτικά:

–το πώς και το γιατί της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε πολυδιάστατες διαστάσεις της καθημερινότητας.

α. την κοινωνική συμπεριφορά (τρόπος επικοινωνίας μας με τους άλλους β. την κοινωνική δράση

–τις μεταβολές που παρουσιάστηκαν στις ανθρώπινες κοινωνίες στους τελευταίους 2-3 αιώνες, μετά από τη βιομηχανική επανάσταση.

–τους κοινωνικούς θεσμούς, που δημιουργήθηκαν από το βιομηχανικό μετασχηματισμό των τελευταίων αιώνων, π.χ. το σχολείο, το κράτος κ.ά.

 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΔΟΜΗ:

Μιά σταθερή διάταξη στοιχείων που συνθέτουν ένα ενιαίο και οργανωμένο σύνολο.

ΔΟΜΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ:

Οι σταθερές σχέσεις μεταξύ θέσεων, ρόλων ή θεσμών που δίδουν την αίσθηση ότι το κοινωνικό σύνολο συνθέτει ένα ενιαίο σύστημα.(Ορισμένοι συγγραφείς χρησιμοποιούν τον όρο κοινωνική δομή ως ταυτόσημο με τον όρο Κοινωνική οργάνωση).

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

Κοινωνία που εξασφαλίζει τα μέσα της συντήρησης της με την φυτοκαλιέργεια και χρησιμοποιεί το αλέτρι (απλή αγροτική κοινωνία) και το σίδηρο (προηγμένη αγροτική κοινωνιολογία)

ΦΕΟΥΔΑΡΧΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

Κοινωνιακός τύπος που χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη μεγάλης γαιοκτησίας, δουλοπαροικίας και συντεχνιακής οργάνωσης της βιοτεχνίας.

ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ:

Όρος της Μαρξιστικής θεωρίας. Σύμφωνα με την διατύπωση του Μαρξ, ο τρόπος παραγωγής είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος ζωής και συμπίπτει με το ΤΙ παράγουν και με το ΠΩΣ παράγουν οι άνθρωποι.

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ:

Σχέσεις μεταξύ των ατόμων και των κοινωνικών συνόλων που συμμετέχουν στην διαδικασία της παραγωγής.

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ:

Ένα σχετικά περιορισμένο σε μέγεθος κοινωνικό σύνολο ατόμων που συνδέονται με κοινούς συναισθηματικούς δεσμούς. Τα κοινωνικά αυτά σύνολα χαρακτηρίζονται από άτυπες, άμεσες και προσωπικές σχέσεις και από παραδοσιακότητα. (αντίποδάς της είναι η κοινωνία)  

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 

ΤΩΝ ΕΝΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΝΟΙΕΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ

1.1. Η γέννηση της κοινωνιολογίας.

Το κοινωνικοιστορικό περιβάλλον γέννησης της Κοινωνιολογίας

ΑΊΤΙΑ :

Γαλλική (1789)και βιομηχανική επανάσταση (Αγγλία 18ος αιώνας)

ΑΛΛΑΓΕΣ:

Εισαγωγή της μηχανής, Σιδηροδρομικό δίκτυο, έξοδος αγροτών, εργατική τάξη, συγκέντρωση σε πόλεις.

ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΑΛΛΑΓΏΝ:

Ανασφάλεια, Νέα ήθη, νέα προβλήματα.

Οι πολιτικοί ορίζουν επιτροπές ερευνών για τις νέες συνθήκες εργασίας.

Οι στοχαστές διερευνούν τους νέους κοινωνικούς σχηματισμούς.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1. Ποια είναι τα αίτια που συντέλεσαν στην γέννηση της Κοινωνιολογίας;

2. Η θέσπιση νόμου για την επαιτεία πώς συνδέεται με τον έλεγχο της κοινωνίας;

3. Ποιο είναι το το κοινωνικοιστορικό περιβάλλον γέννησης της κοινωνιολογίας;

1.1.1 Αντικείμενο της Κοινωνιολογίας

ΑΝΤΙΚΕΊΜΕΝΟ ΈΡΕΥΝΑΣ:

Η Ανθρώπινη συμπεριφορά πάντα σε σχέση με άλλα άτομα και με άλλες ομάδες.

Κοινωνικές σχέσεις του ατόμου και των ομάδων.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΘΕΤΕΙ:

Αλλαγές συνθηκών ζωής. Τάσεις μελλοντικών μεταβολών.

Συνέπειες μεταβολών στο βιοτικό και ψυχικό επίπεδο του ατόμου.

Η βιομηχανική κοινωνία, η αστικοποίηση, εκπαίδευση και ανέλιξη, φτώχεια, οικονομικά συμφέροντα, προκαταλήψεις, πόλεμοι, λειτουργία του κράτους, εξουσία, η γυναίκα στην πολιτική και κοινωνική ζωή, η παγκοσμιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες πως επιδρούν στις κοινωνικές σχέσεις.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η κοινωνιολογία λοιπόν έχει ως αντικείμενο μελέτης τα κοινωνικά φαινόμενα, τη δράση των κοινωνικών ομάδων, τις σχέσεις μεταξύ ατόμου και ομάδων, τις σχέσεις μεταξύ κοινωνικών ομάδων, τις κοινωνικές διαδικασίες και ειδικότερα το μετασχηματισμό των κοινωνιών.

Α. ΓΚΊΝΤΕΝΣ «Ποια είναι η σχέση του έρωτα με το γάμο».

Ο έρωτας ως πανανθρώπινο συναίσθημα καθορίζει την ζωή των ανθρώπων.

Σύγκριση αντιλήψεων του Μεσαίωνα με την σύγχρονη εποχή.

ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ: Ο γάμος εξυπηρετούσε πρακτικούς σκοπούς που είχαν σχέση με την παραμονή της περιουσίας στην οικογένεια. Ακολουθούσε η συντροφικότητα. Οι σεξουαλικές σχέσεις πριν και μέσα στον γάμο δεν είχαν σχέση με τον Έρωτα όπως νοείτε στην εποχή μας.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ: Αντιθετες αντιληψεις.

ΣΥΜΠΈΡΑΣΜΑ: Ο ερωτας σε σχέση με τον γάμο δεν αποτελεί ένα καθολικό , φυσικό κομμάτι των ανθρώπινων σχέσεων. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ διαδικασίες διαμορφώνουν την εκάστοτε σχέση τους. Τις διαδικασίες αυτές μελετά η κοινωνιολογία.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1. Να αναφέρεται μερικά από τα ερωτήματα που απασχολούν την κοινωνιολογία.

2. Να αναφέρεται κοινωνικά φαινόμενα που αποτελούν το αντικείμενο της Κοινωνιολογία.

3. Σχολιάστε το γνωμικό της εποχής του Μεσαίωνα: «είναι μοιχεία να αγαπάς τη γυναίκα σου ερωτικά».

4. Ποιο παράδειγμα επιστρατεύει ο κοινωνιολόγος Α. Γκίντενς που καθορίζει τη ζωή των ανθρώπων;

5. Ποια σύνδεση κατά τον Τ.Ρ Μιλς γίνεται εφικτή όταν μπορέσουμε να σκεφτούμε τον εαυτό μας από κάποια απόστασης; Να αναπτύξετε το παράδειγμά του.

6. Να αναφέρετε τις διαφορές ανάμεσα στην κοινωνική θεωρία και την καθημερινή θεωρητική σκέψη

7. Να γράψετε ένα παράδειγμα που αφορά τα «δευτερογενή» προβλήματα, που εμφανίζονται κατά τη διαδικασία της λογικής διάταξης των ιδεών της κοινωνικής θεωρίας.

8. Τι σημαίνει απλοποιημένη και μη ορθολογική κατανόηση της πραγματικότητας;

9. Σχολιάστε την φράση: «Οι μελέτες έδειξαν ότι η νεανική παραβατικότητα αυξάνεται όσο μειώνεται ο εκκλησιασμός των νέων»

10. Με ένα παράδειγμα να δείξετε ότι η «κοινωνιολογική φαντασία» αμφισβητεί τις κοινότοπες ερμηνείες της κοινωνικής συμπεριφοράς

1.2. Κοινωνιολογική θεώρηση

Τ. Ρ. Μιλς «κοινωνιολογική φαντασία»

Η ικανότητα των ατόμων να συνδέουν αυτό που συμβαίνει στην προσωπική τους ζωή με τα ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα. Εφικτή η σύνδεση όταν εξετάζουμε τα φαινόμενα από απόσταση, δηλαδή χωρίς τις προσωπικές μας εκτιμήσεις που είναι διαμορφωμένες από την καθημερινότητα μας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

“Είναι γενικά αποδεκτό ότι η πλήρης και ουσιαστική ισότητα γυναικών και αντρών δεν μπορεί να έλθει μόνο με νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις. Η παρέμβαση της πολιτείας δηλαδή στο νομοθετικό ή θεσμικό πλαίσιο δράσης δεν αρκεί για να εξαλείψει τους παραδοσιακούς στερεοτυπικούς ρόλους, τις στάσεις και τις νοοτροπίες.” Πως αιτιολογείτε αυτό το σχόλιο μέσα από το πρίσμα της«κοινωνιολογικής φαντασίας»

1.2.1 Ένα παράδειγμα εφαρμογής της «κοινωνιολογικής φαντασίας

I. Craib “Η θεωρία ως απόπειρα κατανόησης της καθημερινής μας εμπειρίας” Συνδέουμε την κοινωνική θεωρία με τη βιωματική εμπειρία. Συσχετίζουμε,, κατανοούμε, συνειδητοποιήσουμε, για να εξηγήσουμε και να κατανοήσουμε μια εμπειρία μας με βάση άλλες εμπειρίες, και γενικές ιδέες για τον κόσμο γύρω μας.

Υπάρχουν τέσσερεις βασικές διαφορές ανάμεσα στην κοινωνική θεωρία και την καθημερινή θεωρητική σκέψη:

α) Η κοινωνική θεωρία είναι πιο συστηματική σε ό,τι αφορά την εμπειρία, αλλά και τις ιδέες. Κανόνες της λογικής: Οι ιδέες σε μία θεωρία απορρέουν η μία από την άλλη και ΔΕΝ αναιρούν η μία την άλλη. Σχέσεις λογικής ακολουθίας

β) Τα «δευτερογενή» προβλήματα, εμφανίζονται κατά τη διαδικασία της λογικής διάταξης των ιδεών της κοινωνικής θεωρίας και τα οποία εκτιμούμε ότι συνδέονται με το φαινόμενο που προσπαθούμε να εξηγήσουμε. (πχ ανεργία)

γ) Η βιωματική σχέση ή η άμεση εμπειρία με ένα γεγονός ΔΕΝ είναι απαραίτητη για την θεωρητική προσέγγιση. (πχ η γη είναι στρογγυλή)

δ) Η κοινωνική θεωρία έχει την δυνατότητα να ανατρέψει αυτά που ισχυρίζεται μια απλοποιημένη ή μη ορθολογική κατανόηση της πραγματικότητας. Παράδειγμα: «Οι μελέτες έδειξαν ότι η νεανική παραβατικότητα αυξάνεται όσο μειώνεται ο εκκλησιασμός των νέων» Η υποτιθέμενη αιτιώδης σχέση ανάμεσα στον εκκλησιασμό και την παραβατικότητα εξηγείται από έναν τρίτο παράγοντα, την ηλικία

Η αμφισβήτηση για τη συμβατική γνώση, δηλαδή αυτό που οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν αλήθεια μας κάνει πιο αποτελεσματικούς στην αξιολόγηση των δεδομένων της ζωής μας. Τα γεγονότα επηρεάζονται από κοινωνικές παραμέτρους.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η «κοινωνιολογική φαντασία» αμφισβητεί και αντιπαρατίθεται

δόγματα, ιδέες, κοινότοπες ερμηνείες και αλήθειες χωρίς σχέσεις λογικής ακολουθίας που οι άνθρωποι αποδέχονται χωρίς να τις ελέγχουν με τους κανόνες της λογικής.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Να αναφέρετε ένα παράδειγμα σύνδεσης της κοινωνικής Θεωρίας με την βιωματική εμπειρία για να κατανοήσετε τον κόσμο γύρω σας.

2. Τι σημαίνει απλοποιημένη και μη ορθολογική κατανόηση της πραγματικότητας; Να εξηγηθεί μέσω ενός παραδείγματος.

3. Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στην κοινωνική θεωρία και την καθημερινή θεωρητική σκέψη:

4. Αν υποθέσουμε ότι η έλλειψη συχνού εκκλησιασμού είναι η αιτία της εγκληματικότητας, ποιο σοβαρό λάθος προκύπτει:

5. Ποια είναι η άποψη σας για μια δημοσιογραφική είδηση η οποία συνδέει άμεσα την επιτυχία στις εξετάσεις με την ευφυΐα.

6. Να αναφέρετε ένα γεγονός και ορισμένες κοινωνικές παραμέτρους που επηρεάζεται.

Ένα ζήτημα «κοινωνιολογικής φαντασίας».

Αφού μελετήσετε την αντίστοιχη παράγραφο του 1ου κεφαλαίου, να απαντήσετε στα παρακάτω ερωτήματα σχετικά με το θέμα των κλοπών και ληστειών.

α) Πώς αξιολογεί συνήθως ο μέσος άνθρωπος το θέμα των κλοπών– ληστειών;

Ποια κριτική ασκεί γι’ αυ-τούς που προβαίνουν σε τέτοιες ενέργειες;

β) Πώς μπορεί να μας βοηθήσει η κοινωνιολογία να εξηγήσουμε το φαινόμενο; (συμβουλευτείτε και το 9ο Κεφάλαιο)

1.2.2 Οι θεμελιωτές της κοινωνιολογίας

Οι θεμελιωτές της κοινωνιολογίας οι οποίοι επηρέασαν και καθόρισαν την κοινωνιολογική σκέψη.

Α,ΚΟΝΤ: νόμος των τριών σταδίων του ανθρώπινου πνεύματος:

Κ. ΜΑΡΞ. ταξική πάλη

Μ.ΒΈΜΠΕΡ: δύναμη και εξουσία, θρησκείες, κοινωνικές τάξεις, γραφειοκρατία.

Ε. ΝΤΥΡΚΈΜ: η κοινωνία είναι μια ηθική ενότητα ανθρώπων.

Α. Κοντ (A. Comte, 1798-1857)

Κοντ: ο «ανάδοχος» της κοινωνιολογίας. Πρότεινε τον όρο «κοινωνιολογία» (sociologie). Χρησιμοποίησε μεθόδους και τρόπους παρατήρησης και ανάλυσης της φυσικής. 
Διατύπωσε το νόμο των τριών σταδίων του ανθρώπινου πνεύματος: 

Το θεολογικό στάδιο. Ερμηνεία του κόσμου μέσω υπερφυσικών δυνάμεων. “Ειδική συμμαχία” ιερατείου και στρατιωτικής εξουσίας για τον έλεγχο της κοινωνίας που θεμέλιο της είναι η οικογένεια.

Το μεταφυσικό στάδιο. Ερμηνεία του κόσμου με αφηρημένες ιδέες και έννοιες. Την εξουσία χειρίζονται οι νομικοί και οι εκπρόσωποι της εκκλησίας, με κοινωνική οντότητα το κράτος.

Το θετικό στάδιο. Ερμηνεία του κόσμου μέσω της παρατήρησης και της ανακάλυψης νόμων. Οι επιστήμονες και οι επιχειρηματίες αποτελούν την κεφαλή της εξουσίας.

Κυρίαρχη κοινωνική οντότητα είναι η ανθρωπότητα ως σύνολο. Με την επιστημονική παρατήρηση η κοινωνιολογία αποτελεί την ανώτερη μορφή του θετικού πνεύματος.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Τι αναφέρει ο νόμος των τριών σταδίων του ανθρώπινου πνεύματος.

2. Υπό ποια ποια προϋπόθεση θεωρούσε ο Κοντ ότι η κοινωνιολογία είναι η ανώτερη μορφή του θετικού πνεύματος και γιατί;

Να απαντήσετε σύντομα στις παρακάτω ερωτήσεις.

Ο Α. Κοντ χρησιμοποιώντας τις μεθόδους και τους τρόπους παρατήρησης και ανάλυσης της φυσικής, πίστευε ότι η κοινωνιολογία θα μπορούσε να εξηγήσει ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Με την επιστημονική παρατήρηση η Κοινωνιολογία σημειώσει στην ευημερία της κοινωνίας γιατί θα μπορούσε …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...

Να σημειώσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λανθασμένες (Λ).

Στο θεολογικό στάδιο η κυρίαρχη κοινωνική οντότητα είναι η οικογένεια.  

Στο μεταφυσικό στάδιο ο άνθρωπος ερμηνεύει τον κόσμο ως έργο υπερφυσικών δυνάμεων 

Ο θετικός τρόπος αποτελεί την κορυφαία φάση της εξέλιξης του πνεύματος. 

Στο μεταφυσικό στάδιο δημιουργείται μια «ειδική συμμαχία» ανάμεσα στην επίγεια και την πνευματική εξουσία. 

Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α με αυτά της στήλης Β.

Κ Μαρξ (K. Marx, 1818-1883)

Κ.ΜΑΡΞ. Υποστήριξε ότι οι κοινωνικές επιστήμες πρέπει να έχουν ως στόχο την αλλαγή του κόσμου και όχι μόνο στη μελέτη του. Ερμήνευσε τις μεταβολές κατά την βιομηχανική επανάσταση. Ανέλυσε το καπιταλιστικό σύστημα. Τα μέσα παραγωγής και την σχέση τους με το κέρδος. Τα μέσα παραγωγής και τα προϊόντα αποτελούν το Κεφάλαιο, την ατομική ιδιοκτησία των κεφαλαιοκρατών.

OΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ: ο τρόπος παραγωγής.

ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ: Οι κοινωνικές, πολιτικές και πνευματικές διαδικασίες.

ΤΑΞΙΚΉ ΠΆΛΗ: Η πάλη των τάξεων μέσω των κοινωνικών συγκρούσεων καθορίζει την ιστορία της κοινωνίας

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Να εξηγήσετε πως συνδέονται οι έννοιες, Κεφάλαιο, Κέρδος, μέσα παραγωγής, ατομική ιδιοκτησία, κατά τον Μαρξ.

2. Γιατί οι καπιταλιστές κεφαλαιοκράτες αποτελούν την κυρίαρχη τάξη στη βιομηχανική κοινωνία;

3. Η ιστορία κάθε κοινωνίας με ποιο τρόπο συνδέεται με την ιστορία των κοινωνικών συγκρούσεων;

4. Με ποιο τρόπο δημιουργείται το «κεφάλαιο», κατά την ανάλυση του καπιταλιστικού συστήματος κατά τον Μαρξ.

Να σημειώσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λανθασμένες (Λ).

Ο Μαρξ ανέλυσε το καπιταλιστικό σύστημα ως μια ηθική ενότητα ανθρώπων 

Ο Μαρξ διατύπωσε το νόμο των τριών σταδίων του ανθρώπινου πνεύματος:’

Η πάλη των τάξεων μέσω των κοινωνικών συγκρούσεων καθορίζει την ιστορία της κοινωνίας. 

Ο Μαρξ διαπίστωσε ότι η ιστορία κάθε κοινωνίας είναι η ιστορία των κοινωνικών συγκρούσεων. 

Ο Μαρξ υποστήριξε ότι οι κοινωνικές επιστήμες πρέπει να έχουν ως κύριο στόχο τη μελέτη του κόσμου. 

Οι καπιταλιστές κεφαλαιοκράτες αποτελούν την κυρίαρχη τάξη στη βιομηχανική κοινωνία. 

Ο Μαρξ ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την ερμηνεία των μεταβολών που σημειώνονταν την εποχή της προβιομηχανικής κοινωνίας. 

Να απαντήσετε σύντομα στις παρακάτω ερωτήσεις.

Η οικονομική βάση της κοινωνίας καθορίζει

……………………………………………………………………………………………………………………...

……………………………………………………………………………………………………………………….

Στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής η οικονομική (ή υλική) βάση εκφράζεται

…………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………….

Ο Μαρξ ανέλυσε το καπιταλιστικό σύστημα ως 

…………………………………………………………………………………………………………

Το κλειδί για να κατανοήσουμε το έργο του Μαρξ...........................................................

Ε. Ντυρκέμ (Ε. Durkheim, 1858-1917) 

Ε. ΝΤΥΡΚΈΜ: Η κοινωνία είναι μια ηθική ενότητα ανθρώπων.

«ΣΥΛΛΟΓΙΚΉ ΣΥΝΕΊΔΗΣΗ»: Το σύνολο των αξιών και κανόνων που καθορίζουν την κοινωνική συμπεριφορά.

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ»: Η κοινωνική συνοχή των μελών μιας κοινωνίας.

“ΜΗΧΑΝΙΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ”: Χαρακτηριστικό των προβιομηχανικών κοινωνιών. Η κοινωνική συνοχή γύρω εξασφαλίζονταν με αξίες και πεποιθήσεις κοινές, με πίεση για υπακοή και εξάρτηση από τις παραδόσεις και την οικογένεια.

“ΟΡΓΑΝΙΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ”: Χαρακτηριστικό της βιομηχανικής κοινωνίας αποτελεί ο υψηλός καταμερισμός της εργασίας και η εξειδίκευση ρόλων που ωθεί στην αλληλεξάρτηση και ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών.

Με το έργο του “Η αυτοκτονία” εισήγαγε την στατιστική στη μεθοδολογία των κοινωνικών επιστημών.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΠΑΡΆΓΟΝΤΕΣ. όπως, το θρήσκευμα, η οικογενειακή και η εργασιακή κατάσταση ασκούν τεράστια επιρροή στην αυτοκαταστροφική συμπεριφορά και οδηγούν ως και την αυτοκτονία. Στην ουσία εξέτασε με ποιο τρόπο τα ποσοστά και οι αιτίες των αυτοκτονιών συνδέονταν με το βαθμό κοινωνικής ενσωμάτωσης των αυτοχείρων.

ΤΥΠΟΙ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΏΝ:

ΕΓΩΙΣΤΙΚΉ: Όταν οι κοινωνικοί δεσμοί είναι χαλαροί, όταν τα άτομα δεν έχουν ενσωματωθεί στη κοινωνία.

ΑΛΤΡΟΥΙΣΤΙΚΉ:Όταν οι κοινωνικοί δεσμοί είναι δυνατοί, όταν τα άτομα έχουν ενσωματωθεί.

ΑΝΟΜΙΚΉ: Όταν οι κοινωνικοί δεσμοί σε περιόδους κρίσης, χάνουν την λειτουργικότητα τους.

ΑΝΟΜΙΑ: Οι ταχύρυθμες κοινωνικές μεταβολές δημιουργούν συναισθήματα ματαιότητας ή απελπισίας

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Να απαντήσετε σύντομα στις παρακάτω ερωτήσεις.

1. Να αναλύσετε τις έννοιες: «ΣΥΛΛΟΓΙΚΉ ΣΥΝΕΊΔΗΣΗ» και «ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ»,

Ποιοι βασικοί κοινωνικοί παράγοντες, κατά τον Ντυρκεμ, ασκούν τεράστια επιρροή στην αυτοκαταστροφική συμπεριφορά;

2.Πως αιτιολογείτε την προτροπή του Ντυρκέμ: «μελετήστε τα κοινωνικά γεγονότα ως πράγματα». Στην ουσία τι ήταν αυτό που ήθελε να μελετήσει ο Ντυρκέμ με το έργο του η αυτοκτονία;

3. Ποιοι είναι οι τρεις τύποι αυτοκτονιών στο έργο του Ε. Ντυρκέμ

4. Οι ταχύρυθμες κοινωνικές μεταβολές πως βιώνονται από τους ανθρώπους και με ποια έννοια περιγράφει το φαινόμενο ο Ντυρκέμ;

Να σημειώσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λανθασμένες (Λ).

Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α με αυτά της στήλης Β.

Μ.Βέμπερ (Μ. Weber, 1864-1920) 

Μ.Βέμπερ. ΈΝΝΟΙΕΣ: Δύναμη-εξουσία, θρησκείες, κοινωνικές τάξεις, γραφειοκρατία. Εξορθολογισμός: Ο ορθολογισμός δίνει έμφαση στη λογική και τον προγραμματισμό.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΔΡΆΣΗ ΤΟΥ ΑΤΌΜΟΥ: ορθολογική, συγκινησιακή, παραδοσιακή

ΙΔΕΑΤΟΊ ΤΎΠΟΙ. Έννοιες που κατασκευάζει ο ερευνητής ως εργαλεία για την κατανόηση των πραγματικών κοινωνικών πράξεων, αλλά και των κοινωνικών φαινομένων και διαδικασιών.

Με τη χρήση του ιδεατού τύπου της γραφειοκρατίας ανιχνεύουμε τις αποκλίσεις ανάμεσα στο πραγματικό φαινόμενο και την ιδεατή εικόνα της..

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Να απαντήσετε σύντομα στις παρακάτω ερωτήσεις.

1. Με ποιο τρόπο κατά τον Βέμπερ μπορούμε να καταλάβουμε την κοινωνική συμπεριφορά και τις αιτίες της;

2. Ο εξορθολογισμό ως ένα κλειδί τι μας επιτρέπει να κατανοήσουμε;

3. Να αναφέρετε κοινωνικά ζητήματα που ασχολήθηκε ο Βέμπερ.

4. Ή γραφειοκρατία, ως ορθολογικός τρόπος δράσης, ποιες σχέσεις ρυθμίζει;

5..Με τη χρήση του ιδεατού τύπου της γραφειοκρατίας τι προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε;

5. 1. Να γράψετε το Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα εξορθολογισμού που ανέφερε ο Βέμπερ.

Να σημειώσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λανθασμένες (Λ).

Ο ορθολογισμός αποτελει “κλειδι” γιατι δίνει έμφαση στη λογική και τον προγραμματισμό.(Μ.Βέμπερ)

Το σύστημα εξορθολογισμού απετέλεσε το κύριο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού και του δυτικού πολιτισμού

Οι ιδεατοί τύποι, είναι έννοιες που καταγράφουν το νόημα της δράσης.

Ο ορθολογικός τρόπος δράσης και οργάνωσης της καπιταλιστικής κοινωνίας στηρίχτηκε στην επιστήμη και εξελίχτηκε παράλληλα με την επικράτηση της τεχνολογίας. 

Στις προβιομηχανικές κοινωνίες κυριαρχούσε η προκατάληψη, το συναίσθημα και η τύχη.

Η επικράτηση του καπιταλισμού είχε ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, την ανέλιξη των θρησκευτικών και των ηθικών αξιών 

Παράδειγμα συγκινησιακής δράσης αποτελεί και η Ελληνίδα χήρα που φοράει μαύρα, 

Ή γραφειοκρατία,ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στη βάση κάποιων κανόνων. 

Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α 
με αυτά της στήλης Β.

Κοινωνιολογικές σχολές

Οι σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις της Κοινωνιολογίας

Οι φονξιοναλιστές, που αντλούν ιδέες και στοιχεία από τους: Κοντ, Σπένσερ και Ντυρκάιμ, ξεκινούν από την παραδοχή ότι η κοινωνία είναι ένα σύστημα, ένα σύνολο στοιχείων και μερών που αλληλεπιδρούν με, λίγο ως πολύ, σταθερό τρόπο, σε κάθε χρονική περίοδο. 

Σχολή του Λειτουργισμού 

Η λειτουργική σχολή ονομάστηκε έτσι από τον όρο “FUNCTION” δηλαδή ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Λειτουργία σημαίνει ικανοποίηση μιας ανάγκης. Η θεωρία του λειτουργισμού στηρίζεται στο ότι κάθε στοιχείο του κοινωνικού συστήματος καλύπτει και ανταποκρίνεται σε κάποια ανάγκη, δηλαδή σε κάποια λειτουργία και επιπλέον τείνει στη συνοχή και διαιώνιση του κοινωνικού συνόλου. Η σχολή αυτή είναι ο γνησιότερος εκπρόσωπος του αστικού τρόπου σκέπτεσθαι, ενός τρόπου δηλαδή που πιστεύει ότι η καλή λειτουργία μιας κοινωνίας συντελείται με την πλήρωση και διευθέτηση των αναγκών της. Για τους λειτουργιστές η κοινωνία είναι μια οργανική ολότητα στην οποία τα διάφορα στοιχεία ερμηνεύονται από την λειτουργία που επιτελούν, τον ρόλο που διαδραματίζουν και τον τρόπο που είναι συνδεδεμένα. (στο εσωτερικό αυτής της ολότητας)
Κατά τους λειτουργιστές κάθε κοινωνία διαμορφώνει ένα είδος κοινωνικής στρωμάτωσης με ειδική ρύθμιση της σπουδαιότητας των διαφόρων θέσεων, με ειδική ρύθμιση της σπουδαιότητας των διαφόρων θέσεων η οποία δεν είναι τίποτα άλλο από μια διαρκή προσαρμογή του κοινωνικού συστήματος για την αντιμετώπιση του εφιαλτικού προβλήματος της λειτουργικότητάς του.
Μόνο μερικά άτομα έχουν την ικανότητα, πνευματική και φυσική να εκπαιδευτούν κατάλληλα, να αποκτήσουν τις σχετικές γνώσεις, να αντέξουν το βάρος της υπεύθυνης εργασίας, να ασκήσουν κατάλληλα καθήκοντα κλπ, ώστε να μπορούν να καταλάβουν ορισμένες θέσεις. Το προνόμιο και οι ανταμοιβές που συνοδεύουν τις ψηλές θέσεις αποτελούν ένα πόλο έλξης για τα άτομα εκείνα που θα επιδιώξουν την κατάληψή τους.

ΚΡΙΤΙΚΗ

Τα συστήματα στρωμάτωσης με το να προσφέρουν άνισες ευκαιρίες για παρακίνηση, εκπαίδευση κ.λ.π, δεν επιτρέπουν στην κοινωνία να εκμεταλλευτεί όλα τα ταλέντα που διαθέτει. Η κοινωνική περιέχει στην κυρίαρχη ελίτ την αναγκαία πολιτική δύναμη, η οποία νομιμοποιεί την ανισότητα χαρακτηρίζοντας την ως λογική ηθική.
Η κοινωνική στρωμάτωση εμποδίζει την ανάπτυξη των δημιουργικών δυνάμεων των ατόμων γιατί τους μειώνει με την επιβαλλόμενη ιεράρχησή τους και τους κάνει να πιστεύουν σε μια λανθασμένη και υποτιμημένη αξιολόγηση του εαυτού τους.
Εφόσον η σπουδαιότητα κάθε ατόμου κρίνεται ανάλογα από την θέση που κατέχει στην κοινωνική κλίμακα αξιολόγησης η κοινωνική στρωμάτωση προκαλεί και συντηρεί μια μηδενιστική κατάσταση αναξιότητας στα περισσότερα άτομα. Τα άτομα έτσι αλλοτριώνονται, δεν συμμετέχουν στις διάφορες διαδικασίες και εκδηλώνουν τάσεις απόρριψης και αρνητισμού.

ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ

Οι κοινωνικές τάξεις που δημιουργούνται στη διαδικασία της ιστορικής ανέλιξης και οι συγκρούσεις από τα αντίθετα συμφέροντα θα αποτελέσουν τους κεντρικούς άξονες της θεωρίας και πρακτικής τυποποίησης των ιδεών του Μαρξ. Ο Μαρξ θα μιλήσει για την κοινωνική στρωμάτωση επεξηγώντας νμε τον δικό του μοναδικό τρόπο όχι μόνο των ταξικών σχηματισμών και συγκρούσεων αλλά και τον ιστορικό τρόπο διαφυγής από αυτούς. Η λύση βρισκόταν σε μια ριζοσπαστική ανακατάταξη των κοινωνικών δυνάμεων. Ο ιστορικός ρόλος του προλεταριάτου είναι η εγκαθίδρυση της αταξικής κοινωνίας. Η αταξική κοινωνία θα ήταν μια κοινωνία χωρίς ανισότητες η τουλάχιστον χωρίς την άδικη, μεροληπτική, καταναγκαστική, απάνθρωπη κοινωνική στρωμάτωση των καπιταλιστικών κοινωνιών. Η αταξική κοινωνία θα υλοποιούσε το όνειρο της πραγματικής ελευθερίας του ατόμου πέρα από τις απατηλές συμβατικότητες του ψευδοκράτους. Το όλο σχήμα φανέρωνε μια αποκαλυπτική κοσμογονία.

ΤΑΞΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

Βασικό σημείο της έννοιας της κοινωνικής τάξης κατά τον Μαρξ.
Η ταξική συνείδηση περιλαμβάνει την συνείδηση του ταξικού συμφέροντος και την συνείδηση της ιστορικής αποστολής. Τα δύο αυτά σκέλη αυτά της ταξικής συνείδησης εκδηλώνονται στα πλαίσια της πάλης των τάξεων σε δύο επίπεδα: Βραχυπρόθεσμα με τις ταξικές διεκδικήσεις και μακροπρόθεσμα με την επαναστατική δράση. Κατά γενικότερη έννοια, η αίσθηση του ατόμου ότι ανήκει σε μια κοινωνική τάξη, ότι ταυτίζεται με τα μέλη της , ότι διαφοροποιείται από τα μέλη των άλλων κοινωνικών τάξεων και ότι τα ατομικά συμφέροντα επηρεάζονται και εξαρτώνται από την θέση που κατέχει η κοινωνική του τάξη στο σύστημα της κοινωνικής ιεράρχησης και τις δυνατότητες που προσφέρει.

Εφαρμογή των τριών θεωρητικών προσεγγίσεων σε ένα θέμα της επκαιρότητας: 

το φαινόμενο του χουλιγκανισμού.

Για να γίνουν περισσότερο κατανοητές οι τρεις κοινωνιολογικές σχολές, όπως καταγράφηκαν στο 1ο κεφάλαιο, θα τις εφαρμόσουμε στην ανάλυση ενός υποθετικού θέματος το οποίο απασχολεί συχνά την επι-καιρότητα. Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι, στο πλαίσιο ενός πολύ σημαντικού ποδοσφαιρικού αγώνα, μία ομάδα νεαρών οργανωμένων φιλάθλων προβαίνει σε πράξεις βανδαλισμού και σε βίαιες συγκρούσεις με άλλα άτομα και με την αστυνομία, με συνέπεια εκτεταμένες υλικές ζημιές, αλλά και σοβαρούς τραυματισμούς ανθρώπων. Να σημειωθεί ότι ανάλογα φαινόμενα συμβαίνουν αρκετά συχνά τόσο στην Ελλάδα όσο και στο διεθνή χώρο. Όταν συμβαίνουν, απασχολούν την κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ για μέρες, ενώ προκαλούν προβληματισμό και στους ιθύνοντες της πολιτικής του αθλητισμού, οι οποίοι προσπαθούν να βρουν τρόπους αντιμετώπισης και εξάλειψης αυτού του φαινομένου.

Με βάση αυτά που αναφέρθηκαν στο 1ο Κεφάλαιο, ποια πιστεύετε ότι μπορεί να είναι η εξήγηση για την εμφάνιση του φαινομένου που κάθε κοινωνιολογική σχολή μπορεί να δώσει και ποιος ο τρόπος αντιμε-τώπισής του; Με ποια από τις τρεις σχολές θα συμφωνούσατε;

Να μελετήσετε το κάτωθι κείμενο και να εντοπίσετε την συγκεκριμένη φράση που εκφράζει την κοινωνιολογική σχολή tου Λειτουργισμού. Αιτιολογήστε την απάντηση σας.

«Σκοτώνω για τη χώρα μου» 

Όταν αδιαφορείς για την κοινωνική πραγματικότητα τότε η βία και οι βιασμοί συνειδήσεων γίνονται η φυσική τάξη των πραγμάτων. Το εθνικό μας ελάττωμα του διχασμού κατακρεουργεί τη δημοκρατία και δίνει χώρο στην ανάπτυξη αυταρχικών θέσεων Οργουελικής ηθικής. Μετά την κάθε βίαια φασιστική πράξη, ωμά πλέον η Ελληνική πραγματικότητα αποκαλύπτει όλες τις αδυναμίες της θλιβερής της κατάντιας. Αποδεικνύεται περίτρανα για άλλη μια φορά ότι αυτός ο λαός είναι εγκλωβισμένος στον ρατσισμό της εξολόθρευσης. Είναι σαν οι ιστορικές διαδρομές της Ελλάδας να μην δίδαξαν τίποτα άλλο παρά την δολοφονία της Δημοκρατίας. Και εδώ είναι η ουσία. Ο Χίτλερ δεν έφτασε στην εξουσία επειδή υπήρχαν πάρα πολλοί ναζί, αλλά επειδή υπήρχαν πολύ λίγοι δημοκράτες. Έτσι φυτρώνει ο εθνικισμός που καλλιεργεί πάθη, μίσος, φανατισμό, αντεκδίκηση, περιφρόνηση και συντελεί στην εκμετάλλευση και υποδούλωση της σκέψης παραβιάζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και όλες τις ατομικές ελευθερίες.
Οι οργανωμένες ομάδες φασιστικής ιδεολογίας λειτουργούν με την λογική της ηρωικής αυτοεπιβεβαίωσης. Σήμερα οι νεοναζί νέοι, περνάνε από μια αυστηρή διαδικασία μύησης που ως πυρήνα έχει την λογική ότι αυτοί είναι τα αντισώματα της κοινωνίας ως οργανισμού και πρέπει να επιτίθενται σε οτιδήποτε. Χωρίς αυτούς ως αντισώματα ο οργανισμός (κοινωνία) καταλήγει στο AIDS. Πρέπει να καταστρέφουν στη μάχη αυτή, ακόμη και το εγώ τους.
Η εθνικιστική ρητορεία αναβίωσε σαν μια ιδεολογία αναδίπλωσης και χειραγώγησης του απαίδευτου και πανικόβλητου πολίτη. Όσο εντείνονται οι δυσκολίες στην καθημερινή πρακτική ζωή, τόσο εντείνονται οι εθνικιστικές ιαχές για τους κινδύνους διάλυσης της κοινωνίας. Η εθνικιστική υστερία φωνάζει ότι Εχθρός είναι πάντα ο ξένος. Ο λαϊκισμός είναι το όπλο–βοήθημα και αυτό γιατί προσφέρει το προκάλυμμα του ιδεολογικού προστατευτισμού και την επιστροφή των μαζών στη συνεκτικότητα της συλλογικής συνείδησης. Έτσι και ο εθνικός λόγος τροφοδοτείται τεχνητά από την παρασιτική ιδεολογία της σωτηρίας.
Η φτωχοποίηση ακόμη και παραδοσιακών μικροαστικών στρωμάτων μέσω των απολύσεων, της μείωσης των αποδοχών και της άνισης φορολόγησης αποτελεί το λίπασμα των ζιζανίων του. Η φαιά πανούκλα του παρελθόντος ξαναγυρίζει και βρίσκει ανταπόκριση με τα ίδια μισητά αγκυλωτά σύμβολα. Τα νέα Άουσβιτς βρίσκονται σε κάθε σπίτι που ο φόβος και η γιγάντωση της πολυπλοκότητας της ζωής τρομοκρατούν και ωθούν σε εύκολες εύπεπτες χρυσές λύσεις.

https://www.schooltime.gr/2015/03/08/skotono-gia-ti-xora-mou/ 

ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ

1.Ποια είναι τα αίτια που συντέλεσαν στην γέννηση της Κοινωνιολογία

2.Η θέσπιση νόμου για την επαιτεία πώς συνδέεται με τον έλεγχο της κοινωνίας;

3.Ποιο είναι το το κοινωνικοιστορικό περιβάλλον γέννησης της κοινωνιολογίας;

4.Να αναφέρεται μερικά από τα ερωτήματα που απασχολούν την κοινωνιολογία.

5.Να αναφέρεται κοινωνικά φαινόμενα που αποτελούν το αντικείμενο της Κοινωνιολογία.

6.Σχο λιάστε το γνωμικό τηε εποχής του Μεσαίωνα: «είναι μοιχεία να αγαπάς τη γυναίκα σου ερωτικά».

7.Ποιο παράδειγμα επιστρατεύει ο κοινωνιολόγος Α. Γκίντενς που καθορίζει τη ζωή των ανθρώπων;

8.Ποια σύνδεση κατά τον Τ.Ρ Μιλς γίνεται εφικτή όταν μπορέσουμε να σκεφτούμε τον εαυτό μας από κάποια απόστασης; Να αναπτύξετε το παράδειγμά του.

9Να αναφέρετε τις διαφορές ανάμεσα στην κοινωνική θεωρία και την καθημερινή θεωρητική σκέψη

10.Να γράψετε ένα παράδειγμα που αφορά τα «δευτερογενή» προβλήματα, που εμφανίζονται κατά τη διαδικασία της λογικής διάταξης των ιδεών της κοινωνικής θεωρίας.

11.Τι σημαίνει απλοποιημένη και μη ορθολογική κατανόηση της πραγματικότητας;

12.Σχοίάστε την φράση: «Οι μελέτες έδειξαν ότι η νεανική παραβατικότητα αυξάνεται όσο μειώνεται ο εκκλησιασμός των νέων»

13.Με ένα παράδειγμα να δείξετε ότι η «κοινωνιολογική φαντασία» αμφισβητεί τις κοινότοπες ερμηνείες της κοινωνικής συμπεριφοράς

14.Είναι γενικά αποδεκτό ότι η πλήρης και ουσιαστική ισότητα γυναικών και αντρών δεν μπορεί να έλθει μόνο με νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις. Η παρέμβαση της πολιτείας δηλαδή στο νομοθετικό ή θεσμικό πλαίσιο δράσης δεν αρκεί για να εξαλείψει τους παραδοσιακούς στερεοτυπικούς ρόλους, τις στάσεις και τις νοοτροπίες.” Πως αιτιολογείτε αυτό το σχόλιο μέσα από το πρίσμα της «κοινωνιολογικής φαντασίας»

15.Να αναφέρετε ένα παράδειγμα σύνδεσης της κοινωνικής Θεωρίας με την βιωματική εμπειρία για να κατανοήσετε τον κόσμο γύρω σας. 16.Τι σημαίνει απλοποιημένη και μη ορθολογική κατανόηση της πραγματικότητας; Να εξηγηθεί μέσω ενός παραδείγματος. 17.Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στην κοινωνική θεωρία και την καθημερινή θεωρητική σκέψη: 18.Αν υποθέσουμε ότι η έλλειψη συχνού εκκλησιασμού είναι η αιτία της εγκληματικότητας, ποιο σοβαρό λάθος προκύπτει:

19.. Ποια είναι η άποψη σας για μια δημοσιογραφική είδηση η οποία συνδέει άμεσα την επιτυχία στις εξετάσεις με την ευφυΐα.

20.Να αναφέρετε ένα γεγονός και ορισμένες κοινωνικές παραμέτρους που επηρεάζεται.

21.Αφού μελετήσετε την αντίστοιχη παράγραφο του 1ου κεφαλαίου, να απαντήσετε στα παρακάτω ερωτήματα σχετικά με το θέμα των κλοπών και ληστειών.

α) Πώς αξιολογεί συνήθως ο μέσος άνθρωπος το θέμα των κλοπών– ληστειών;

Ποια κριτική ασκεί γι’ αυ-τούς που προβαίνουν σε τέτοιες ενέργειες;

β) Πώς μπορεί να μας βοηθήσει η κοινωνιολογία να εξηγήσουμε το φαινόμενο; (συμβουλευτείτε και το 9ο Κεφάλαιο)

22. Τι αναφέρει ο νόμος των τριών σταδίων του ανθρώπινου πνεύματος.

23. Υπό ποια ποια προϋπόθεση θεωρούσε ο Κοντ ότι η κοινωνιολογία είναι η ανώτερη μορφή του θετικού πνεύματος και γιατί;

24.Να εξηγήσετε πως συνδέονται οι έννοιες, Κεφάλαιο, Κέρδος, μέσα παραγωγής, ατομική ιδιοκτησία, κατά τον Μαρξ.

25.Γιατί οι καπιταλιστές κεφαλαιοκράτες αποτελούν την κυρίαρχη τάξη στη βιομηχανική κοινωνία;

26.Η ιστορία κάθε κοινωνίας με ποιο τρόπο συνδέεται με την ιστορία των κοινωνικών συγκρούσεων;

27.Με ποιο τρόπο δημιουργείται το «κεφάλαιο», κατά την ανάλυση του καπιταλιστικού συστήματος κατά τον Μαρξ.

28.Να αναλύσετε τις έννοιες: «ΣΥΛΛΟΓΙΚΉ ΣΥΝΕΊΔΗΣΗ» και «ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ»,

29.Ποιοι βασικοί κοινωνικοί παράγοντες, κατά τον Ντυρκεμ, ασκούν τεράστια επιρροή στην αυτοκαταστροφική συμπεριφορά;

30.Πως αιτιολογείτε την προτροπή του Ντυρκέμ: «μελετήστε τα κοινωνικά γεγονότα ως πράγματα». Στην ουσία τι ήταν αυτό που ήθελε να μελετήσει ο Ντυρκέμ με το έργο του η αυτοκτονία;

31. Ποιοι είναι οι τρεις τύποι αυτοκτονιών στο έργο του Ε. Ντυρκέμ

32.Οι ταχύρυθμες κοινωνικές μεταβολές πως βιώνονται από τους ανθρώπους και με ποια έννοια περιγράφει το φαινόμενο ο Ντυρκέμ;

33.Με ποιο τρόπο κατά τον Βέμπερ μπορούμε να καταλάβουμε την κοινωνική συμπεριφορά και τις αιτίες της;

34.Ο εξορθολογισμό ως ένα κλειδί τι μας επιτρέπει να κατανοήσουμε;

3.5.Να αναφέρετε κοινωνικά ζητήματα που ασχολήθηκε ο Βέμπερ.

35.Ή γραφειοκρατία, ως ορθολογικός τρόπος δράσης, ποιες σχέσεις ρυθμίζει;

36..Με τη χρήση του ιδεατού τύπου της γραφειοκρατίας τι προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε;

37.Να γράψετε το Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα εξορθολογισμού που ανέφερε ο Βέμπερ.

38.Για ποιους λόγους η κοινωνία οφείλει να κοινωνικοποιεί τα μέλη της;

39.Κατά τον Ρ. Μέρτον η κοινωνική πραγματικότητα με ποιο τρόπο προσεγγίζεται

40.Τι γνωρίζετε για την έννοια της υπεραξίας που διατύπωσε Ο Μαρξ;

41. Κατα τον Νταρεντολφ με ποιο τρόπο ο κύκλος των συγκρούσεων φαίνεται να είναι αέναος;

42.Τι αναφέρει ο Κούλεϋ μέσω της θεωρίας της κοινωνικής αλληλεπίδρασης για τον «κοινωνικό καθρεφτισμό του εαυτού μας» Να γράψετε ένα παράδειγμα.

43.Γιατί ονομάστηκε σχολή της συμβολικής αλληλεπίδρασης η κοινωνιολογική αυτή σχολή και ποιοι ήσαν οι θεμελιωτές της;

44.Πως διέκρινε ο Ε. Γκόφμαν την κοινωνική ζωή; 

Να σημειώσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λανθασμένες (Λ).

1.Στο θεολογικό στάδιο η κυρίαρχη κοινωνική οντότητα είναι η οικογένεια.  

2.Στο μεταφυσικό στάδιο ο άνθρωπος ερμηνεύει τον κόσμο ως έργο υπερφυσικών δυνάμεων 

3.Ο θετικός τρόπος αποτελεί την κορυφαία φάση της εξέλιξης του πνεύματος. 

4.Στο μεταφυσικό στάδιο δημιουργείται μια «ειδική συμμαχία» ανάμεσα στην επίγεια και την πνευματική εξουσία. 

5.Ο Μαρξ ανέλυσε το καπιταλιστικό σύστημα ως μια ηθική ενότητα ανθρώπων 

6.Ο Μαρξ διατύπωσε το νόμο των τριών σταδίων του ανθρώπινου πνεύματος:’

7.Η πάλη των τάξεων μέσω των κοινωνικών συγκρούσεων καθορίζει την ιστορία της κοινωνίας. 

8.Ο Μαρξ διαπίστωσε ότι η ιστορία κάθε κοινωνίας είναι η ιστορία των κοινωνικών συγκρούσεων. 

9.Ο Μαρξ υποστήριξε ότι οι κοινωνικές επιστήμες πρέπει να έχουν ως κύριο στόχο τη μελέτη του κόσμου. 

10.Οι καπιταλιστές κεφαλαιοκράτες αποτελούν την κυρίαρχη τάξη στη βιομηχανική κοινωνία. 

11.Ο Μαρξ ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την ερμηνεία των μεταβολών που σημειώνονταν την εποχή της προβιομηχανικής κοινωνίας. 

12.Στις κοινωνίες που στηρίζονταν στη Μηχανική αλληλεγγύη υπήρχε πίεση για υπακοή. 

13.Η κοινωνική αλληλεγγύη καθορίζει τη συμπεριφορά των ανθρώπων και διακρίνει μια κοινωνία .

14.Η οργανική αλληλεγγύη βασίζεται στον υψηλό καταμερισμό εργασίας.
15.Ο Ντυρκέμ εισήγαγε τη στατιστική στις μελέτες του  

16.Η προτροπή του Ντυρκέμ :«μελετήστε τα κοινωνικά γεγονότα ως πράγματα» δεν σήμαινε ότι η κοινωνική ζωή έπρεπε να αναλυθεί με επιστημονική αυστηρότητα. 

17. Ο ορθολογισμός αποτελει “κλειδι” γιατι δίνει έμφαση στη λογική και τον προγραμματισμό.(Μ.Βέμπερ)

18.Το σύστημα εξορθολογισμού απετέλεσε το κύριο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού και του δυτικού πολιτισμού

19.Οι ιδεατοί τύποι, είναι έννοιες που καταγράφουν το νόημα της δράσης.

20.Ο ορθολογικός τρόπος δράσης και οργάνωσης της καπιταλιστικής κοινωνίας στηρίχτηκε στην επιστήμη και εξελίχτηκε παράλληλα με την επικράτηση της τεχνολογίας. 

21.Στις προβιομηχανικές κοινωνίες κυριαρχούσε η προκατάληψη, το συναίσθημα και η τύχη.

22.Η επικράτηση του καπιταλισμού είχε ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, την ανέλιξη των θρησκευτικών και των ηθικών αξιών.

23.Παράδειγμα συγκινησιακής δράσης αποτελεί και η Ελληνίδα χήρα που φοράει μαύρα.

24.Ή γραφειοκρατία,ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στη βάση κάποιων κανόνων. 

25.Η οργανωτική αρχή της θεωρίας του είναι η έννοια του συστήματος.  

Η λειτουργία της κοινωνίας είναι εφικτή, εφόσον τα άτομα ασκούν τους ίδιους ρόλους τους. 

26.Το μοντέλο του λειτουργισμού χρησιμοποιείται και σήμερα για τη μελέτη και ερμηνεία της κοινωνίας,. 

27.Οι θεωρητικοί της σχολής των συγκρούσεων ισχυρίζονται ότι οι συγκρούσεις στην κοινωνία είναι αναπόφευκτες λόγω της συνεχούς παραγωγής ανισοτήτων. 

28. Σύμφωνα με τον Μαρξ, οι μισθοί των εργατών αντιστοιχούν στην πλήρη αξία των αγαθών που παράγουν. 

29.Την υπεραξία, την ιδιοποιούνται οι καπιταλιστές με τη μορφή του κέρδους. 

30.Κατά τον Ρ. Ντάρεντορφ όταν γίνεται ανακατανομή της εξουσίας, η σύγκρουση παύει να υφίσταται προσωρινά, 

31.Οι “σημαντικοί άλλοι” κατα τον ΤΣ. ΚΟΎΛΕΫ ειναι τα πρόσωπα που επηρεάζουν την αυτοεικόνα–συμπεριφορά. 

32.Στο προσκήνιο, κατά τον Ε. ΓΚΌΦΜΑΝ τα άτομα υποδύονται τυπικούς ρόλους που μπορεί να υπάρξει και συνεργασία. 

33.Οι γλωσσικές κατηγορίες είναι διαφορετικές από κοινωνία σε κοινωνία και κοινές μέσα στους κόλπους της ίδιας κοινωνίας. 

34.Ο τρόπος που θεωρεί το παιδί ότι το βλέπουν διαμορφώνει την συμπεριφορά και την εικόνα για τον ίδιο τον εαυτό του. 

ΜΕΘΟΔΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΗ
“Είναι γενικά αποδεκτό ότι η πλήρης και ουσιαστική ισότητα γυναικών και αντρών δεν μπορεί να έλθει μόνο με νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις. Η παρέμβαση της πολιτείας δηλαδή στο νομοθετικό ή θεσμικό πλαίσιο δράσης δεν αρκεί για να εξαλείψει τους παραδοσιακούς στερεοτυπικούς ρόλους, τις στάσεις και τις νοοτροπίες.” Πως αιτιολογείτε αυτό το σχόλιο μέσα από το πρίσμα της «κοινωνιολογικής φαντασίας»

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ Είναι γενικά αποδεκτό ότι η πλήρης και ουσιαστική ισότητα γυναικών και αντρών δεν μπορεί να έλθει μόνο με νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις. Η παρέμβαση της πολιτείας δηλαδή στο νομοθετικό ή θεσμικό πλαίσιο δράσης δεν αρκεί για να εξαλείψει τους παραδοσιακούς στερεοτυπικούς ρόλους, τις στάσεις και τις νοοτροπίες. Απαιτείται ποιοτική παρέμβαση και στην κοινωνική συνείδηση, τη συμπεριφορά και τη στάση των ανθρώπων απέναντι στα πράγματα προκειμένου να αλλάξουν προκαταλήψεις και αντιλήψεις μιας πατριαρχικής κοινωνίας που για αιώνες τοποθετούσε τις γυναίκες σε κατώτερη θέση. Για το σκοπό αυτό σημαντικοί τομείς παρέμβασης είναι η οικογένεια, η εκπαίδευση και τα Μ.Μ.Ε. Μάλιστα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, κυρίως η τηλεόραση και το ραδιόφωνο, αποτελούν τους βασικότερους πομπούς παιδαγωγικών ερεθισμάτων, κύρια μέσα ψυχαγωγίας, εκπαίδευσης, πληροφόρησης και επηρεασμού του κοινού.








Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α με αυτά της στήλης Β.